Ben Romdhane kể đêm biển Tunisia: ba cầu thủ Al Ahly và bàn tay của Yasser Ibrahim

Nước biển ở bờ biển Tunisia chiều hôm ấy xanh rất hiền. Một ngày nghỉ giữa đợt tập huấn của Al Ahly. Ba cầu thủ bước xuống nước, dòng chảy kéo họ ra xa, và tiếng gọi cứu bắt đầu. Mohamed Ali Ben Romdhane kể lại chuyện đó trong chương trình "Dayfona" của kênh Al Kass, bằng một câu tôi đã đọc lại ba lần: "Tôi đã nhìn thấy cái chết bằng chính mắt mình."

Không có pha va chạm nào trong câu chuyện ấy. Không có tiếng còi, không có xe cứu thương lao vào sân, không có màn hình nào phát lại. Chỉ có nước, có tiếng người, và có một trung vệ tên Yasser Ibrahim lao ra kéo ba đồng đội vào bờ. Hussein El Shahat và Ahmed Fouad nằm trong số ba người đó.

Trong suốt phần đầu của câu chuyện, không một nhân viên y tế nào xuất hiện. Không nhân viên cứu hộ. Không nhân viên an ninh. Không ai đại diện cho bộ phận tổ chức tập huấn của câu lạc bộ. Một đội bóng vô địch châu Phi đưa quân sang Tunisia, cho các cầu thủ một ngày nghỉ, và để họ xuống biển mà không có ai đứng trên bờ đếm đầu người. Đó là chi tiết duy nhất trong bài phỏng vấn này mà tôi cho là nặng hơn cả cái chết hụt.

Tôi ngồi lại rất lâu với chi tiết đó. Đêm Nga tôi học viết về nỗi đau: không phán xét, chỉ chạm vào. Năm 2026, ở Sochi, khi cả khu vực họp báo lao đi tìm những ngôi sao Croatia, tôi ngồi lại ghi cách những ngón tay của một thủ môn Nga cào xuống mặt cỏ ướt. Bài viết về đêm ấy sau này được chia sẻ hơn hai trăm nghìn lượt, nhiều nhất trong sự nghiệp của tôi, và tôi vẫn tin điều khiến nó đi xa như thế không phải bi kịch, mà là sự im lặng không được phép bỏ qua. Một trăm ngày sân vắng, tôi nghe thấy tiếng thở của trái bóng — và tôi học được rằng âm thanh của một sự cố luôn nhỏ hơn hình ảnh của nó.

Ben Romdhane là ai trong bức tranh lớn hơn? Một tiền vệ người Tunisia, trưởng thành từ Espérance, từng khoác áo Al Ahly của Ai Cập, và hiện chơi cho Al Shamal ở Qatar Stars League. Quỹ đạo đó quen thuộc đến mức có thể vẽ thành một đường thẳng: từ một trong những thế lực lớn nhất Bắc Phi, sang gã khổng lồ của bóng đá châu Phi, rồi xuống một đội bóng tầm trung của vùng Vịnh. Ba bến đỗ, ba đẳng cấp khác nhau, và một lý do duy nhất nằm ở giữa: số phút thi đấu.

Anh nói về Al Ahly bằng sự kính trọng: "Al Ahly của Ai Cập là một đội bóng lớn, nhưng Al Ahly đã trải qua một năm khó khăn và tôi không có được trọn vẹn cơ hội của mình." Câu đó, tôi đã nghe đúng ngữ pháp ấy hàng trăm lần trong hai mươi ba năm làm nghề. Nó là mẫu câu của một cầu thủ ngoại quốc ngồi trên ghế dự bị ở một câu lạc bộ có chiều sâu đội hình lớn hơn nhu cầu sử dụng anh ta. Và nó cũng là mẫu câu của người sắp rời đi. Thương vụ sang Al Shamal, theo chính lời anh, "đến với nhau rất dễ dàng". Không đấu giá, không căng thẳng, không có bản hợp đồng nào bị đem ra mặc cả suốt mùa hè.

Ở những giải đấu giới hạn suất ngoại binh như Giải Ngoại hạng Ai Cập hay Qatar Stars League, giá trị của một cầu thủ ngoại không được quyết định bằng phẩm chất thuần túy. Nó được quyết định bằng chi phí cơ hội của một suất. Một cầu thủ chiếm suất ngoại binh mà không mang lại số phút của người đá chính đang âm thầm lấy đi của câu lạc bộ một vị trí có thể dùng cho người khác. Thị trường gọi đó là chiết khấu. Tôi gọi nó bằng cái tên thẳng hơn: chiết khấu số phút. Thương vụ của Ben Romdhane mang đúng hình dạng của một cuộc chiết khấu như thế — anh đổi đẳng cấp thi đấu lấy số phút, đổi đấu trường châu lục lấy sự chắc chắn về tiền lương, còn Al Shamal đổi tiền lấy uy tín đội hình. Anh nhắc đến Baghdad Bounedjah như một người bạn và một cầu thủ lớn, và điều đó nói lên rất nhiều về cách một đội bóng tầm trung vùng Vịnh tuyển người: qua quan hệ, qua sự quen mặt của bóng đá Ả Rập, chứ không qua bảng dữ liệu.

Thứ đáng lo nhất trong câu chuyện Tunisia nằm ở khoảng trống trách nhiệm của người tổ chức, chứ không nằm ở nước biển. Các hệ thống cấp phép câu lạc bộ của FIFA và các liên đoàn châu lục đều có nghĩa vụ về y tế, an toàn và giám sát trong các đợt tập huấn. Một ngày nghỉ được câu lạc bộ sắp xếp vẫn nằm trong phạm vi trách nhiệm ấy, vì cầu thủ ở đó với tư cách nhân viên của câu lạc bộ, không phải với tư cách khách du lịch. Khi ba người suýt chết trong một hoạt động giải trí không có người giám sát, vấn đề đã rời khỏi chuyên môn bóng đá và bước sang địa hạt trách nhiệm pháp lý: hợp đồng bảo hiểm của đội có loại trừ hoạt động giải trí không được giám sát hay không, ai chịu trách nhiệm dân sự nếu có người không lên được bờ, và biên bản đánh giá rủi ro của buổi chiều hôm ấy nằm ở đâu.

Ký ức tập thể sẽ làm đúng những gì nó luôn làm. Nó sẽ giữ lại Yasser Ibrahim — người hùng, trung vệ dày dạn, người đã lao xuống nước — và nó sẽ quên rằng đáng lẽ không ai phải lao xuống nước cả. Trong toàn bộ câu chuyện này, không có thông cáo nào từ câu lạc bộ, không có báo cáo y tế, không có kết luận kỷ luật, không có tuyên bố về việc thay đổi quy trình. Sự im lặng đó không phải bằng chứng của tội lỗi. Nó là bằng chứng của một thứ khác: một sự cố suýt chết người ở cấp độ câu lạc bộ chuyên nghiệp đã trôi qua mà không để lại dấu vết nào trong hệ thống.

Và còn một lớp nữa, kém lãng mạn hơn nhiều. Câu chuyện này được kể vào đúng thời điểm người kể đã rời câu lạc bộ, trong một cuộc phỏng vấn dài trên truyền hình vùng Vịnh, ở giai đoạn anh đang cần giải thích vì sao sự nghiệp mình rẽ sang một hướng nhỏ hơn. Một câu chuyện sống sót luôn dễ nghe hơn một câu chuyện không được đá chính. Điều đó không làm câu chuyện kia bớt thật. Nó chỉ nhắc tôi rằng mỗi lần một cầu thủ mở lòng, anh ta cũng đang mở một hồ sơ nghề nghiệp.

Trận đấu chỉ kết thúc khi người ta ngừng nhớ về nó. Với Ben Romdhane, trận đấu ấy là một buổi chiều ở Tunisia mà anh sẽ mang theo đến hết đời. Với phần còn lại của bóng đá chuyên nghiệp, nó mới chỉ bắt đầu — và sẽ thực sự bắt đầu vào ngày một câu lạc bộ nào đó công bố quy trình mới cho những ngày nghỉ ở biển, cùng một danh sách người chịu trách nhiệm đếm đầu người trước khi nước kịp kéo ai ra xa. Mỗi cầu thủ là một vũ trụ, chiến thuật chỉ là quỹ đạo. Còn cái chết hụt thì nằm ngoài quỹ đạo, ở đúng chỗ không ai chuẩn bị.