Zion Suzuki trong đội hình thuận chân của Premier League: tấm vé tiếp thị, không phải tấm huy chương

Hai giờ sáng ở Incheon, tôi vẫn còn thức để tua lại một trận K League cũ. Thói quen đếm từng đường chuyền hỏng ở tuyến giữa đã bám tôi nhiều năm, kể từ mùa hè tôi ngồi xem lại băng ghi hình trận Hàn Quốc gặp Iran suốt một tuần chỉ để hiểu vì sao mình đúng về vấn đề nhưng sai về cách trình bày. Điện thoại rung. Tài khoản chính thức của Premier League vừa đăng hai tấm ảnh: một đội hình toàn cầu thủ thuận chân trái, một đội hình toàn cầu thủ thuận chân phải. Ở hàng thủ của danh sách thuận chân phải, giữa những cái tên như Virgil van Dijk, Gabriel Magalhães, Bruno Fernandes, Cole Palmer hay Erling Haaland, có một cái tên khiến tôi dừng ngón tay: Zion Suzuki, thủ môn người Nhật Bản.

Trong vài giờ sau đó, mạng xã hội Nhật Bản bùng nổ. Những dòng trạng thái chạy từ tự hào sang buồn cười, từ “thật tuyệt khi Suzuki nằm trong nhóm này” đến “Suzuki xuất hiện ở đây thì hài không tưởng”. Chỉ sau một đêm, một bài đăng tiếp thị của Premier League biến thành câu chuyện “một cầu thủ Nhật Bản lọt vào đội hình trong mơ của bóng đá thế giới”. Tôi đọc hết các bình luận, rồi đọc lại lần thứ hai. Cảm giác quen thuộc quay về: đây là một vòng lặp tiếp thị được đóng gói thành một vinh dự thể thao.

Để rõ ràng ngay từ đầu: Premier League không công bố một đội hình chính thức. Họ công bố một trò chơi. Tiêu chí duy nhất để chia hai đội là chân thuận, trái hoặc phải, chứ không phải phong độ, không phải vai trò chiến thuật, không phải bất kỳ chỉ số nào đo được trên sân cỏ. Không có xG. Không có PPDA. Không có tỷ lệ chuyền thành công. Không có quãng đường di chuyển. Đó là một bài đăng mạng xã hội được thiết kế để tạo tương tác, và nó đã hoàn thành đúng nhiệm vụ của mình.

Vậy mà trong vòng một đêm, nó được tái chế thành bản tin quốc tế. Từ một bài đăng tiếng Anh, nó đi qua các trang tin, qua các bản dịch, và quay trở lại với độc giả châu Á dưới dạng: “Cầu thủ Nhật Bản được chọn vào đội hình hàng đầu thế giới”. Cái khung “đội hình hàng đầu thế giới” là chỗ tôi muốn đặt ngón tay vào.

Một đội hình dựa trên chân thuận không phải là một sự tuyển chọn; nó là một định dạng nội dung.

Chân thuận, trong bóng đá hiện đại, là một chủ đề phân tích nghiêm túc hơn người ta tưởng. Trung vệ thuận chân trái được săn đón vì họ mở ra những góc chuyền mà trung vệ thuận chân phải không có. Cầu thủ chạy cánh thuận chân trái thường được xếp đá bên phải để tạt bóng vào trong, hoặc bên trái để cắt vào giữa và dứt điểm. Thủ môn thuận chân phải có lợi thế trong việc phát bóng dài chính xác bằng chân thuận. Đây là những chi tiết thật, có giá trị. Nhưng chúng thuộc về phân tích vai trò, không thuộc về một danh sách chia đội. Một danh sách gom Van Dijk, Haaland, Fernandes và Suzuki lại với nhau không phân tích gì cả; nó chỉ xếp tên cạnh nhau theo một thuộc tính sinh học.

Điểm kỹ thuật duy nhất có thể bảo vệ được trong toàn bộ câu chuyện này là giá trị ngày càng tăng của một thủ môn biết chơi bóng bằng chân. Bóng đá hiện đại thưởng cho thủ môn có khả năng phát động tấn công, người có thể tham gia vào vòng luân chuyển bóng ở tuyến dưới, người biến pha phát bóng thành một đường chuyền chiến thuật thay vì một cú phá bóng cầu may. Suzuki xuất hiện trong danh sách thuận chân phải, và nếu anh ấy thực sự thuận chân phải như tên gọi của danh sách, thì đây là một điểm hợp lý về mặt lý thuyết. Nhưng đó là suy luận của tôi, không phải điều bài đăng nói ra. Premier League không giải thích vì sao họ chọn người này mà bỏ người kia. Không có tiêu chí công bố. Và khi không có tiêu chí công bố, mọi diễn giải về “sự tuyển chọn” đều là phỏng đoán.

Điều thật sự đáng chú ý nằm ở chỗ khác. Một bài đăng nhắm vào thị trường Nhật Bản không phải là ngẫu nhiên. Premier League đã vận hành chiến lược bản địa hóa nội dung cho các thị trường tăng trưởng ở châu Á trong nhiều năm, và việc đưa một thủ môn người Nhật vào một đội hình mang thương hiệu toàn cầu là một động tác có chủ đích. Chi phí gần như bằng không: một tấm đồ họa, một dòng chú thích. Lợi ích thì đo được: báo chí Nhật Bản đưa tin, người hâm mộ chia sẻ, thương hiệu Premier League xuất hiện miễn phí trên những mặt báo mà họ không phải trả một đồng quảng cáo nào.

Tôi sinh ra ở Việt Nam và làm việc ở Hàn Quốc, nên tôi nhìn câu chuyện này qua hai lăng kính cùng lúc. Hàn Quốc đã đi trước Nhật Bản trong việc đưa cầu thủ sang Premier League: Son Heung-min, Kim Min-jae, và trước đó là Park Ji-sung. Nhật Bản có một quỹ đạo khác, bền bỉ hơn nhưng ít hào nhoáng hơn, với số lượng cầu thủ trải đều khắp châu Âu. Còn Việt Nam thì vẫn đang ở giai đoạn tìm đường. Đặt ba nền bóng đá cạnh nhau, tôi thấy rõ một điều: cảm giác tự hào dân tộc khi một cầu thủ lọt vào một danh sách quốc tế là có thật, nhưng nó không đo được chất lượng bóng đá của nền bóng đá đó. Nó chỉ đo được mức độ nhạy cảm của thị trường truyền thông.

Dòng chảy tài năng từ Nhật Bản sang châu Âu đã trưởng thành qua nhiều thế hệ. Việc một thủ môn người Nhật khoác áo một câu lạc bộ Premier League là tín hiệu hạ nguồn của một hệ thống đào tạo và xuất khẩu đã vận hành trơn tru. Nếu thương vụ từ Parma sang Aston Villa là thật, và tôi phải nhấn mạnh rằng thông tin này chỉ đến từ một nguồn duy nhất, chưa được kiểm chứng chéo, thì đó mới là câu chuyện đáng viết, chứ không phải việc anh ấy nằm trong một đội hình chia theo chân thuận. Một cầu thủ Nhật Bản ở Premier League có giá trị thương mại ở thị trường châu Á độc lập với giá trị thuần túy trên sân. Đó là lý do các câu lạc bộ Anh ngày càng để mắt tới khu vực này.

Trong khi tôi đang nói về việc kiểm chứng, hãy để tôi nói thẳng. Bài viết gốc mà tôi dựa vào để phân tích có nguồn không xác định, chứa các trích dẫn mạng xã hội không được gán tên, và có một mẩu quảng cáo thẻ fantasy nhét ở giữa. Một trong những dữ kiện được nhắc tới, rằng Bruno Fernandes là cầu thủ xuất sắc nhất Premier League mùa trước, là thông tin cần được kiểm chứng, không phải sự thật hiển nhiên. Tôi không viết lại những con số tôi không kiểm chứng được. Tôi chỉ ra chúng để bạn biết mà đọc.

Về mặt tài chính, tôi không thể nói gì nhiều, và tôi sẽ không giả vờ. Bài viết gốc không nêu phí chuyển nhượng, không nêu mức lương, không nêu thời hạn hợp đồng, không nêu bất kỳ điều khoản nào. Không có con số thì không có phân tích. Tôi chỉ có thể suy đoán rằng nếu thương vụ là thật, nó nhiều khả năng nằm ở dải lương trung bình của một câu lạc bộ tầm Aston Villa, không phải một bản hợp đồng bom tấn. Nhưng đó là phỏng đoán, và tôi ghi rõ nó là phỏng đoán.

Về mặt công nghiệp, câu chuyện này minh họa cỗ máy tiếp thị toàn cầu của Premier League vận hành hiệu quả đến mức nào. Một bài đăng chi phí gần bằng không tạo ra báo chí quốc tế, lượt chia sẻ, và nhận diện thương hiệu miễn phí ở một thị trường tăng trưởng. Ở hạ nguồn, nền kinh tế sưu tầm ăn theo, gồm thẻ fantasy, vật phẩm giới hạn, những sản phẩm được quảng cáo là chỉ có một bản duy nhất trên đời, đang phát triển nhanh trong cộng đồng người hâm mộ châu Á. Mẩu quảng cáo thẻ fantasy nhét giữa bài viết gốc không phải là chi tiết vô nghĩa; nó là dấu hiệu cho thấy nội dung này nằm trong một hệ sinh thái thương mại, nơi cảm xúc của người hâm mộ được chuyển hóa thành doanh thu.

Đây là chỗ tôi có thể sai.

Có một cách đọc khác, rộng lượng hơn. Có thể bài đăng này không nhằm mục đích tiếp thị gì cả, mà chỉ là một trò vui vô hại mà bộ phận truyền thông của Premier League nghĩ ra trong một buổi chiều. Có thể cảm giác tự hào của người hâm mộ Nhật Bản là lành mạnh, không cần tôi đến và dội một gáo nước lạnh. Có thể tôi đang quá hoài nghi, biến một trò chơi thành một âm mưu, và trong lúc cố tỏ ra tỉnh táo, tôi bỏ lỡ điều đơn giản nhất: bóng đá là để vui.

Tôi chấp nhận khả năng đó. Nhưng có một dấu hiệu khiến tôi không thể buông. Những bình luận được trích dẫn đều tích cực. Không có một ý kiến trung tính hay chỉ trích nào lọt vào bản tin. Một tập hợp phản ứng được lọc sạch đến mức hoàn hảo như vậy không phải là ngẫu nhiên; đó là biên tập. Và khi biên tập chọn lọc để tạo ra một cảm xúc duy nhất, tôi có quyền nghi ngờ động cơ đằng sau.

Sân vận động trống rỗng là tấm gương trung thực nhất mà bóng đá từng có. Khi tôi thống kê 245 trận Bundesliga và K League sau giãn cách, tôi phát hiện lợi thế sân nhà giảm từ 55 phần trăm xuống 42 phần trăm khi không có tiếng cổ vũ. Con số đó dạy tôi rằng rất nhiều thứ chúng ta tin là bản chất của bóng đá thực ra chỉ là sản phẩm của bầu không khí và thị trường. Áp dụng cùng nguyên tắc vào câu chuyện này: hãy tưởng tượng bỏ đi tiếng vỗ tay, bỏ đi lượt chia sẻ, bỏ đi dòng tít. Còn lại gì? Một tấm đồ họa. Không có trận đấu nào, không có phút nào thi đấu, không có pha cản phá nào. Chỉ có một tấm đồ họa.

Dữ liệu thì thầm khi cả sân vận động đang gào thét. Tôi học cách lắng nghe. Trong trường hợp này, dữ liệu không thì thầm điều gì cả, vì không có dữ liệu nào để thì thầm. Và sự im lặng đó cũng là một thông điệp.

Có một rủi ro dài hạn mà ít ai nhắc. Khi truyền thông đẩy một cầu thủ lên vị trí vượt trên cả đội tuyển quốc gia chỉ dựa trên một bài đăng giải trí, họ đang gieo hạt cho một chu kỳ ngược lại. Nếu phong độ của cầu thủ đó đi xuống, và phong độ luôn đi xuống vào một thời điểm nào đó, những người hôm nay ca ngợi sẽ là những người đầu tiên quay lưng. Tôi đã thấy điều này lặp lại nhiều lần. Những kẻ ghét tôi đọc kỹ từng dòng tôi viết hơn cả những người yêu tôi, và tôi đã học được rằng sự chú ý không phân biệt được giữa ngưỡng mộ và soi mói. Với một cầu thủ trẻ, sự chú ý sớm có thể là một món quà, nhưng cũng có thể là một cái bẫy.

Vậy nên đây là điều tôi sẽ theo dõi, và bạn cũng nên theo dõi. Không phải việc Zion Suzuki có nằm trong một đội hình chia theo chân thuận hay không, vì điều đó không có ý nghĩa thể thao. Mà là số phút anh ấy thực sự chơi ở Premier League, số lần ra sân, số bàn thua phải nhận, số pha cứu thua. Đó mới là thước đo. Trong một đến ba mùa tới, tôi dự đoán sẽ có thêm cầu thủ Nhật Bản và Hàn Quốc xuất hiện ở các câu lạc bộ Premier League, và chúng ta sẽ lại thấy những bài đăng kiểu này. Mỗi lần như vậy, hãy tự hỏi một câu duy nhất: ngoài tấm đồ họa, có gì thật ở đây?

Bóng đá không được đo bằng những danh sách chia theo chân thuận. Nó được đo bằng những gì xảy ra khi bóng lăn. Mọi thứ khác chỉ là tiếng ồn, và tiếng ồn, dù to đến đâu, cũng không ghi được bàn thắng.