VAR, Donohue và vết nứt niềm tin: Khi trọng tài được phục chức nhưng sai lầm thì không

Trong trận derby Manchester ngày 13 tháng 9 tại Old Trafford, Matt Donohue và trợ lý Blake Antrobus đã bỏ qua việc Enzo Fernández của Manchester City ở vị trí việt vị và can thiệp vào tình huống dẫn đến bàn thắng của Erling Haaland. Ba vòng đấu sau đó, Donohue không xuất hiện trên bảng phân công trọng tài Premier League. Sự trở lại của ông ở vai trò trợ lý VAR trong trận Coventry – Fulham vào thứ Bảy tuần này là một tín hiệu, nhưng không phải là một lời giải thích. Trưởng bộ phận trọng tài của Pro Ref, Howard Webb, mô tả Donohue đã phát triển "tầm nhìn đường hầm" khi tập trung quá mức vào việc Haaland có ở vị trí việt vị hay không, thay vì đánh giá toàn bộ tình huống can thiệp. Webb nhấn mạnh rằng nhiệm vụ của đội ngũ xung quanh Donohue là kéo ông ra khỏi đường hầm đó. Đây là một thừa nhận quan trọng: hệ thống VAR không thất bại vì một cá nhân, mà vì một quy trình thiếu cơ chế phản biện chéo. Dữ liệu từ các trận đấu tại Premier League mùa này cho thấy số lần VAR can thiệp sai đã giảm nhẹ so với mùa trước, nhưng số lần can thiệp không được đưa ra ánh sáng lại tăng. Trong trường hợp của Donohue, quyết định phục chức không đi kèm bất kỳ báo cáo công khai nào về việc ông đã trải qua khóa đào tạo lại nào, hay tiêu chí nào được dùng để đánh giá sự sẵn sàng trở lại. Đó là một khoảng trống thông tin đáng chú ý, bởi lẽ niềm tin của công chúng vào VAR không thể được xây dựng bằng những thông cáo thiếu chi tiết. Song song đó, trường hợp của Pascal Struijk trong trận Brighton – Sunderland ngày 10 tháng 10 cho thấy một lỗ hổng khác. Ủy ban Key Match Incidents (KMI) đã bỏ phiếu 3-2 ủng hộ khuyến nghị của VAR về việc truất quyền thi đấu Struijk vì ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ ràng, bất chấp việc ủy ban độc lập sau đó đã hủy án treo giò vì lý do sai sót. Ủy ban KMI gồm năm thành viên: ba cựu cầu thủ và huấn luyện viên, một đại diện Premier League và một đại diện Pro Ref. Việc Premier League phải công khai làm rõ rằng ủy ban KMI và ủy ban độc lập là hai cơ quan hoàn toàn khác biệt cho thấy sự chồng chéo trong hệ thống ra quyết định đang tạo ra những tín hiệu trái ngược nhau. Điều đáng chú ý là trong cả hai vụ việc, không có trọng tài nào bị kỷ luật công khai. Donohue trở lại với tư cách trợ lý VAR, Antrobus trở lại với tư cách trợ lý trọng tài. Struijk được xóa án treo giò nhưng không có trọng tài nào chịu trách nhiệm về quyết định ban đầu. Hệ thống đang vận hành theo cách mà sai lầm được thừa nhận nhưng không được quy trách nhiệm rõ ràng. Từ góc độ quản trị, việc Donohue được phân công làm trợ lý VAR thay vì trọng tài chính trong trận Coventry – Fulham có thể được đọc như một bước đệm thận trọng. Nhưng nếu không có dữ liệu công khai về hiệu suất của ông trong các trận EFL gần đây – nơi ông làm trọng tài chính cho các trận Southampton – Bolton và Derby – Wrexham – thì việc phục chức này vẫn là một phép thử chưa có đáp án. Số liệu không bao giờ nói dối, chỉ có người đọc số liệu mới tự lừa mình. Khi cả thế giới ngừng lại, tôi bắt đầu nghe thấy tiếng dữ liệu thì thầm. Một con số lệch nhịp, cả một sự nghiệp sụp đổ – tôi chỉ cần đủ kiên nhẫn để nhìn. Trong trường hợp này, con số lệch nhịp là ba vòng đấu vắng mặt, và câu hỏi là liệu ba vòng đấu đó có đủ để sửa chữa một lỗi lầm hệ thống hay không. Hồ sơ không bao giờ biến mất, chúng chỉ chờ một kẻ đủ cố chấp tìm ra. Và trong bóng đá, hồ sơ VAR là thứ khó tìm nhất, bởi nó được giấu sau cánh cửa của những phòng họp kín.