EuroLeague mở rộng lên 24 đội: cuộc đua lịch thi đấu trước khi NBA Europe 2027 xuất hiện

"Điện thoại vẫn để ngỏ." Chus Bueno nói câu ấy bằng giọng đều đều, như người mở cửa sổ phòng họp rồi quay lại bàn. Phía sau bốn chữ ngắn là toàn bộ thế đứng của EuroLeague trong cuộc đàm phán với NBA về một giải đấu mới ở châu Âu: cửa mở, nhưng người ngồi trong phòng biết rõ giá của việc bước ra. Ngày 6 tháng 10, một đề nghị của NBA bị từ chối. Bueno không công bố điều khoản. Ông chỉ để lại một tín hiệu khác: giữa tháng 11, giải đấu sẽ công bố tối đa 8 giấy phép dài hạn mới, nâng tổng số đội lên 24.

Ba mẩu tin ấy xếp cạnh nhau thành một bản đồ. Một đề nghị bị đóng lại, một danh sách giấy phép sắp mở ra, và dự án NBA Europe 2027 đang đứng chờ ở cuối hành lang. Trong nghề của tôi, những tuần như thế này là lúc phải đọc thật chậm: tiếng vỗ tay vang trong sân trống cũng là một bản tin, và một câu "điện thoại vẫn để ngỏ" đôi khi nặng hơn cả một thông cáo chuyển nhượng.

EuroLeague vận hành như một công ty cổ phần của chính các câu lạc bộ. Mười ba đội nắm cổ phần, ký thỏa thuận nhượng quyền 10 năm, mỗi suất được định giá trên 80 triệu euro và mất trắng nếu đội bóng rời giải. Cấu trúc đó giải thích vì sao mọi cuộc nói chuyện về tương lai giải đấu đều bắt đầu bằng câu hỏi về luật chơi, trước khi chạm tới tiền.

Bức tranh tài chính bên dưới kém yên ổn hơn. Chỉ khoảng 40% chủ giấy phép được xem là tự cân đối tài chính; mục tiêu công bố là đưa phần lớn, rồi toàn bộ, đạt mức bền vững trong vòng 5 năm. Đây là một tập thể kiểm soát chi phí nhiều hơn là một thực thể thương mại tự nuôi mình. Khi một tổ chức như vậy nghe tin sẽ có một giải đấu do NBA hậu thuẫn ra mắt năm 2027, phản ứng đầu tiên không phải họp báo, mà là rà lại hợp đồng.

Phần khó nhất của việc mở rộng lên 24 đội nằm ở lịch thi đấu. Vòng tròn hai lượt với 24 đội tạo ra 46 vòng; giải 18 đội chỉ cần khoảng 34. Cái giá thật của việc mở rộng nằm ở 12 vòng đấu thừa ra trong một mùa giải vốn đã chật kín lịch giải quốc nội và các cửa sổ đội tuyển quốc gia, chứ không nằm ở 8 giấy phép mới. Một vòng tròn một lượt, 23 vòng, sẽ làm giảm số trận và giảm luôn giá trị bản quyền truyền thông. Không đài nào trả nhiều hơn cho ít trận hơn.

Vậy nên 24 đội buộc ban tổ chức phải chọn một kiểu thi đấu khác: chia bảng, chia khu vực, thêm vòng play-in, hoặc xếp lịch bất đối xứng. Mỗi lựa chọn đều có phí. Chia bảng làm loãng tính đại diện của một giải đấu vốn nổi tiếng nhờ nguyên tắc mỗi đội gặp mỗi đội. Xếp lịch bất đối xứng đẩy giải vào vùng tranh cãi về công bằng thể thao, đúng vùng mà EuroLeague đã bị chỉ trích nhiều năm, bởi vé dự giải phần lớn đến từ giấy phép chứ không từ thành tích.

Có một điểm tôi cho là quan trọng hơn cả: 8 giấy phép mới, xét theo logic vận hành, nhiều khả năng được cấu trúc thành hai tầng. Mười ba cổ đông giữ cổ phần và quyền quyết định; nhóm gia nhập nhận giấy phép dài hạn, kèm hoặc không kèm cổ phần. Điều khoản này chưa được công bố và là biến số lớn nhất của toàn bộ kế hoạch. Nếu không kèm cổ phần, giải có thêm doanh thu mà không pha loãng quyền lực. Nếu kèm, mỗi cổ đông cũ bị chia nhỏ phần của mình, và chính mức định giá trên 80 triệu euro kia bắt đầu lung lay.

Ở tầng thị trường lao động, 24 đội tương đương khoảng 30 đến 35% suất đội hình nhiều hơn ở cấp cao nhất châu Âu. Điều đó đẩy giá của nhóm cầu thủ xoay vòng, cả người châu Âu lẫn người Mỹ ngoài NBA, lên một mức mới. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, đây là nhóm ít được nhắc tới nhất trong mọi cuộc tranh luận về tiền bản quyền, nhưng lại là nơi cấu trúc giải đấu chạm vào đời sống cầu thủ nhanh nhất.

Đọc ngược lại, câu nói ấy nghe như lời trấn an nội bộ hơn là lời mời. Trong đàm phán, người nói câu đó thường đang cần giữ các cổ đông của mình bình tĩnh hơn là cần trả lời đối tác.

Việc đề nghị ngày 6 tháng 10 bị từ chối, với điều khoản không được công bố, cũng nên được đọc theo hướng cấu trúc. Hai thứ làm nên bản sắc EuroLeague là liên kết với thành tích ở các giải quốc nội và một Final Four tổ chức tại một địa điểm duy nhất. Một giải đấu kiểu nhượng quyền khép kín do NBA vận hành không thể tái tạo điều thứ nhất mà không chấp nhận mô hình tháp của bóng rổ châu Âu. Đó nhiều khả năng là điểm nghẽn thật, chứ không phải tỷ lệ chia doanh thu.

Mức định giá trên 80 triệu euro, mất trắng nếu rời đi, cộng với điều khoản bồi thường và một mức giá tái gia nhập do chính giải đấu ấn định vào thời điểm quay lại, tạo thành hàng rào ba lớp. Hàng rào chỉ có nghĩa nếu có người muốn đi. Và mối đe dọa thật không nằm ở việc mất các ngôi sao, họ vốn đã sang Mỹ từ lâu, mà ở việc mất tầng lương trung cấp, nơi các câu lạc bộ châu Âu từng có lợi thế chi phí. Bản tin chuyển nhượng không khô khan; nó kể về những cuộc đời rẽ ngang.

Còn nếu NBA Europe ra mắt và chọn khung giờ tránh đối đầu trực tiếp với các suất giữa tuần của EuroLeague, hệ quả sẽ rất cụ thể: khán giả châu Âu bị đẩy sang mô hình hai thuê bao. Khi ấy "mất giá trị" thôi là cảm giác, mà thành một dòng trong bảng tính của đài truyền hình.

Giữa tháng 11, khi danh sách giấy phép được công bố, sẽ có hai điều cần tìm. Nhóm gia nhập mới có trả phí và có nhận cổ phần hay không. Và điều khó hơn: giải đấu có công bố điều lệ thi đấu của mùa 24 đội cùng lúc hay không. Nếu điều lệ đến sau, nghĩa là lịch đấu vẫn đang được thương lượng. Đêm khuya gọi đi, rạng sáng mới nghe ra câu trả lời.

Sân đông hay vắng, luật của trái bóng vẫn vậy, chỉ có người chơi đổi thay. Nhưng luật của một giải đấu thì khác: nó do con người viết, và được viết lại mỗi khi có ai đó mở thêm một đường dây khác.