U15 Việt Nam thua Iran 3-4: hàng công đã lớn, hàng thủ chưa kịp lớn

Ba lần lưới của Iran rung lên trong lượt trận thứ tư bảng R, và ba lần đội tuyển U15 Việt Nam trở lại vạch giao bóng với thế trận đã tuột khỏi tay. Tỷ số 3-4 là kết quả ngọt ngào nhất mà một đội bóng Đông Nam Á có thể mang về trước một đại diện Tây Á ở sân chơi lứa tuổi này, đồng thời là kết quả dễ bị đọc sai nhất trong toàn bộ chiến dịch.

Mười sáu bàn thắng sau bốn trận khiến người ta hình dung về một đội bóng chơi tấn công. Mười một bàn thua sau bốn trận buộc phải hình dung lại. Hai vế ấy nằm cạnh nhau trong cùng một bảng thống kê, và phần lớn các bản tin chỉ nhắc tới vế thứ nhất.

Tôi theo dõi bóng đá trẻ Việt Nam đủ lâu để biết rằng ở lứa U15, tỷ số là thứ dữ liệu thô nhất và cũng là thứ dữ liệu bị lạm dụng nhiều nhất. Một trận thắng 6-0 không nói lên điều gì về hệ thống. Một trận thua 3-4 cũng vậy. Nhưng bốn trận đặt cạnh nhau thì bắt đầu kể được một câu chuyện.

Bốn trận, hai thế giới

Giải đấu diễn ra tại Azerbaijan, thể thức 8 đấu 8 trên nửa mặt sân, khung thành cỡ tiêu chuẩn, hai hiệp mỗi hiệp 20 phút, luật việt vị và luật bóng chết được biến thể cho phù hợp lứa tuổi. Các đội chia theo nhóm trình độ; Việt Nam nằm ở Tier C, bảng R, đứng thứ ba sau bốn lượt trận.

Chuỗi kết quả: thắng Brunei 6-0, thắng Mauritius 4-1, thua Bosnia-Herzegovina 3-6, thua Iran 3-4. Sáu điểm, hiệu số +5.

Tách mẫu ra làm hai, bức tranh đổi màu ngay lập tức. Trước hai đội yếu nhất bảng, Việt Nam ghi 10 bàn, thủng lưới 1. Trước hai đội mạnh nhất bảng, Việt Nam ghi 6, thủng lưới 10. Hiệu số +9 ở nhóm đầu và -4 ở nhóm sau, trong cùng một giải, cùng một đội hình, cùng một tuần thi đấu.

Toàn bộ 6 điểm của Việt Nam đến từ đúng hai đối thủ yếu nhất bảng. Đó là thông tin quan trọng nhất của cả vòng bảng, và nó không nằm trên tiêu đề của bất kỳ bài báo nào.

Hàng công đã trả lời, hàng thủ chưa

Điều đáng ghi nhận: ghi ba bàn vào lưới Iran và ba bàn vào lưới Bosnia-Herzegovina không phải thành tích của một đội chỉ biết bắt nạt đối thủ nhỏ. Đó là bằng chứng rằng tuyến tấn công của Việt Nam tạo được cơ hội trước những đối thủ mạnh hơn về thể chất, cao hơn về chiều cao trung bình và dày hơn về kinh nghiệm thi đấu quốc tế.

Điều đáng lo: thủng lưới 5 bàn mỗi trận trước chính hai đối thủ đó không thể quy cho dao động thống kê. Trong mẫu bốn trận, khoảng cách giữa hai nhóm đối thủ quá lớn để có thể giải thích bằng may mắn.

Cần đặt lên bàn cân một biến số kỹ thuật bị bỏ qua gần như hoàn toàn: thể thức 8 đấu 8 trên nửa sân với khung thành cỡ người lớn, về mặt cơ học, làm phồng số bàn thắng. Những cú sút xa trở nên có giá trị hơn nhiều so với bóng đá 11 người, và một thủ môn 14 tuổi đứng trong khung thành thiết kế cho người lớn luôn ở thế bất lợi về hình học. Hai mươi bảy bàn thắng và bàn thua cộng lại trong bốn trận của Việt Nam phải được đọc trong khuôn khổ đó, chứ không phải như một bản cáo trạng hay một bản tuyên dương.

Tôi đã có lần ngồi trong một phòng họp ở Paris, nghe một giám đốc học viện nói rằng ở lứa tuổi này người ta không đánh giá thủ môn qua số bàn thua, mà qua việc cậu ấy có dám rời vạch khi đội nhà dâng cao hay không. Câu đó đúng với mọi nền bóng đá.

Vì sao 40 phút thay đổi mọi thứ

Mỗi trận chỉ kéo dài 40 phút. Hệ quả chiến thuật rất cụ thể: cửa sổ can thiệp của ban huấn luyện bị nén lại gần như chỉ còn giờ nghỉ. Không có hiệp hai dài để sửa sai từ từ. Một đội thủng lưới hai bàn trong mười phút đầu hiệp một gần như không còn đủ thời gian để chơi theo ý đồ ban đầu.

Với một đội hình gồm các cầu thủ dưới 16 tuổi chơi năm trận trong khung thời gian ngắn, luân chuyển đội hình gần như chắc chắn là chủ ý chứ không phải sự cố. Điều đó có nghĩa đội hình mạnh nhất có thể chưa từng đá cùng nhau đủ lâu để thành một khối. Đó là lý do tôi không vội kết luận về chất lượng từng vị trí.

HLV Hoàng Anh Tuấn là gương mặt quen thuộc của bóng đá trẻ Việt Nam, người có hồ sơ gắn với lối chơi đề cao kỹ thuật và kiểm soát bóng. Một hồ sơ gồm nhiều bàn thắng và nhiều bàn thua hoàn toàn tương thích với một đội được chỉ đạo chơi bóng ra phía trước thay vì bảo toàn kết quả. Nhưng đó là suy luận từ hồ sơ của ông, không phải từ dữ liệu của giải này.

Chỗ đáng chú ý nhất lại bị chôn ở đoạn thứ tư

Tiêu đề của bản tin gốc chọn vế "ghi 3 bàn vẫn thua". Nó chính xác về mặt sự kiện, và nó chọn lọc về mặt cấu trúc: đặt lòng can đảm tấn công lên trước, đẩy thành tích thủng lưới 11 bàn sau bốn trận ra phía sau.

Điều đáng nói hơn nằm ở cuối bài: trận gặp Guyana quyết định thứ hạng của Việt Nam và cả nhóm đấu ở giai đoạn tiếp theo. Trong một giải phân tầng, thứ hạng quan trọng hơn một trận thắng đơn lẻ. Một trận hòa có thể không đủ. Đó là thông tin có giá trị thực tiễn cao nhất trong toàn bộ bài báo, và nó nằm ở vị trí mà độc giả lướt qua nhanh nhất.

Còn một điểm cần kiểm chứng: tên chính thức của sân chơi này. Nếu đây là một liên hoan bóng đá trẻ do FIFA tổ chức với mục tiêu phát triển, sức nặng cạnh tranh của hai chữ "World Cup" trên tiêu đề bị đẩy lên quá cao so với thực tế. Với một giải mà các đội còn tiếp tục thi đấu với đối thủ cùng tầng sau vòng bảng, giá trị nằm ở số phút thi đấu và số lần cọ xát, không nằm ở tấm huy chương.

Còn một tầng ý nghĩa nữa mà người làm chuyển nhượng như tôi không thể bỏ qua. Một giải đấu mang thương hiệu FIFA là một trong số ít cửa sổ mà các cầu thủ 14-15 tuổi Việt Nam được các học viện nước ngoài nhìn thấy cùng lúc với bạn đồng trang lứa châu Âu, Tây Á và châu Phi. Giá trị thật của chuyến đi Azerbaijan nằm ở đó. Và nếu một cầu thủ nào trong danh sách này chuyển ra nước ngoài trước 18 tuổi, câu chuyện lập tức chuyển sang Điều 19 của FIFA về bảo vệ cầu thủ vị thành niên, cùng cơ chế đền bù đào tạo. Đó là bài toán VFF phải chuẩn bị trước, không phải sau.

Người ta đếm số không trong hợp đồng, tôi đếm số lần bắt tay của người đàm phán. Ở đây, thứ đáng đếm là số phút mà một cầu thủ 14 tuổi được đứng trước một tiền đạo Bosnia cao hơn mình một cái đầu.

Điều cần theo dõi

Điều quan trọng nhất của một thương vụ không bao giờ nằm trong bản hợp đồng. Điều quan trọng nhất của một giải trẻ cũng không nằm trong bảng xếp hạng. Nó nằm ở việc bốn năm sau, bao nhiêu cầu thủ trong danh sách này còn chơi bóng ở cấp chuyên nghiệp, và bao nhiêu người trong số đó học được cách phòng ngự như một hệ thống chứ không phải như một phản xạ.

Trước mắt là Guyana. Một trận 40 phút, và phía sau nó là toàn bộ vị thế của lứa cầu thủ này trong chu kỳ tiếp theo.

Ở tuổi 58, tôi viết chậm lại để nghe được những gì người ta không nói ra trong buổi họp báo. Và thứ không được nói ra ở đây rất đơn giản: một đội bóng ghi 16 bàn ở sân chơi thế giới là một đội bóng đáng được theo dõi. Một đội bóng thủng lưới 10 bàn trong hai trận gặp đối thủ thật sự là một đội bóng đang cần được dạy cách giữ sân nhà trước khi được dạy cách ghi bàn đẹp.