IOC đóng 12 ủy ban, giữ 19: tiếng động nhỏ trong phòng họp, dư chấn dài ở làng bơi

Tháng 2 vừa qua, một nhóm ủy ban của Ủy ban Olympic Quốc tế lặng lẽ ngừng họp. Không thông cáo rầm rộ, không họp báo, không một vận động viên nào được hỏi ý kiến. Tôi biết chuyện khi đang xem lại băng ghi hình chung kết 200m ếch nữ ở giải vô địch quốc gia Nhật Bản, chiếc điện thoại rung lên bằng một dòng tin ngắn từ người đồng nghiệp ở Lausanne. Đọc hết bản tin, tôi dừng lại ở một chỗ khác hẳn tiêu đề: 12 ủy ban bị đóng, 19 ủy ban được giữ, và bốn lĩnh vực bị cắt gọn là nhân quyền, giới, công nghệ, phát triển bền vững. Đại dịch dạy tôi rằng sự im lặng của khán đài cũng là một bản giao hưởng. Lần này, sự im lặng phát ra từ phòng họp. Ủy ban Olympic Quốc tế công bố đợt tái cấu trúc dưới tên gọi “Fit for the Future”, sau 15 tháng làm việc của các nhóm công tác. Các ủy ban thường trực, mỗi ủy ban từ 10 đến 30 thành viên, họp mỗi năm một lần tại Lausanne, được thay bằng nhóm chuyên gia thành lập theo nhu cầu với nhiệm vụ được xác định rõ ràng. Hãng tin AP dẫn lại: 12 ủy ban khép lại, 19 ủy ban tiếp tục tồn tại. Danh sách được giữ lại đáng đọc chậm. Ủy ban Điều phối cho Thế vận hội và Thế vận hội Trẻ vẫn nguyên vẹn. Ủy ban Tương lai về lựa chọn chủ nhà Thế vận hội cũng vậy. Những gì bị đóng nằm ở tầng tư vấn: nhân quyền, giới, công nghệ, phát triển bền vững. Trước đó, hồi tháng 2, các ủy ban phi thể chế đã tạm dừng hoạt động. Trình tự ấy cho thấy một kế hoạch có lộ trình, được chuẩn bị từ trước, chứ không phải phản ứng vội vàng trước một sự cố nào đó. Tôi không đo một cuộc cải tổ bằng số ủy ban bị đóng, tôi đo bằng nỗi lo của những người từng ngồi trong đó. Tỷ lệ 19 trên 31 nói rằng đây là cuộc cải tổ có chọn lọc. Một phần ba bộ máy bị tháo, hai phần ba được giữ. Ranh giới chia cắt nằm ở chức năng: bộ máy vận hành đại hội được giữ nguyên, tầng tư vấn chính sách bị đưa ra khỏi vị trí thường trực. Với bơi lội, hệ quả trực tiếp trong ngắn hạn khá nhỏ. Lịch thi đấu, hệ thống chuẩn A và chuẩn B, chương trình nội dung Olympic, tất cả nằm dưới Ủy ban Điều phối và các liên đoàn quốc tế, và hai bên đó không bị đụng tới. Nhưng cách World Aquatics làm việc với IOC thì thay đổi. Một liên đoàn quốc tế gửi chuyên gia vào các ủy ban thường trực để giữ chỗ ngồi lâu dài, để có mặt đều đặn trong các cuộc họp mỗi năm ở Lausanne, để đưa vấn đề của mình vào chương trình nghị sự theo nhịp đều. Chuyển sang nhóm công tác theo nhu cầu, liên đoàn phải chờ được mời, hoặc phải tự đề xuất thành lập nhóm. Quyền chủ động đổi chủ. Chỗ đáng chú ý nhất là chính sách giới. Năm 2026, World Aquatics là liên đoàn quốc tế đầu tiên siết điều kiện thi đấu của vận động viên chuyển giới ở nội dung nữ. Quyết định đó tạo ra tranh cãi kéo dài, và nó cần một diễn đàn có tính lặp lại để rà soát, giải thích, sửa đổi. Ủy ban giới của IOC bị đóng, nghĩa là chủ đề ấy mất một chỗ neo thường trực. Nó không biến mất. Nó chỉ chuyển sang nơi khó theo dõi hơn. Công nghệ là chỗ thứ hai. Đồ bơi, hệ thống bấm giờ tự động, camera quan sát dưới nước, phần mềm phân tích hình ảnh, mỗi thứ đều từng đi qua một ủy ban có tên. Ủy ban công nghệ đóng lại không làm thay đổi luật thiết bị ngay lập tức, nhưng nó làm thay đổi nơi luật thiết bị được thảo luận trước khi thành luật. Phát triển bền vững là chỗ thứ ba, và với người làm nghề ở Nhật Bản như tôi, đây là chỗ dễ thấy nhất. Hồ bơi là hạng mục đắt và khó tái sử dụng nhất trong bất kỳ làng thể thao Olympic nào. Mỗi kỳ đại hội, câu hỏi hồ bơi sẽ đi về đâu sau khi đóng cửa là câu hỏi bị hỏi muộn nhất và được trả lời sớm nhất. Một ủy ban bền vững thường trực là nơi câu hỏi ấy có người chịu trách nhiệm. Không có nó, câu hỏi vẫn được hỏi, nhưng không ai bắt buộc phải trả lời theo cùng một chuẩn. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi thi đấu của tôi qua nhiều kỳ đại hội, những thay đổi lớn nhất của làng bơi hiếm khi đến từ một quyết định rõ ràng. Chúng đến từ những lần quy trình bị đổi mà không ai để ý. Một cuộc họp không ra kết luận nào về bơi lội vẫn có 47 chi tiết, nếu bạn đủ tĩnh để thấy. Và một chi tiết đáng thấy: Ủy ban Tương lai về lựa chọn chủ nhà Thế vận hội được giữ nguyên. Đây là cơ quan quyết định thành phố nào đăng cai, tức là quyết định hồ bơi nào được xây, ở đâu, bằng tiền của ai. Trong toàn bộ danh sách bị cắt, không có gì chạm vào cơ quan này. Đòn bẩy thương mại lớn nhất của IOC được rào lại cẩn thận, tách khỏi phần bị tinh gọn. Cũng cần nói rõ phần chưa biết. Bản tin chỉ nêu một số ủy ban được giữ và nêu lĩnh vực của các ủy ban bị đóng, không liệt kê đủ 12 tên. Số phận của ủy ban y tế, ủy ban chống doping, ủy ban vận động viên không được nhắc tới. Bất kỳ ai kết luận chắc chắn về tổng thể đều đang đọc một bức tranh bị khuyết góc. Trực giác đầu tiên là đọc đây như một cuộc tháo bỏ giám sát. Đóng ủy ban nhân quyền, đóng ủy ban giới, đóng ủy ban bền vững, đóng ủy ban công nghệ, bốn lĩnh vực khó nhất của thể thao đỉnh cao bị đưa ra khỏi chế độ họp đều đặn. Cách đọc ấy đúng về mặt cấu trúc, nhưng nó bỏ qua một chi tiết quan trọng hơn: IOC không cắt phần có quyền lực, IOC cắt phần có tiếng nói. Mô hình nhóm công tác theo nhu cầu có lợi thế thật, và tôi không muốn phủ nhận nó. Một ủy ban 30 người họp mỗi năm một lần ở Lausanne có nhịp phản ứng chậm. Khi một vấn đề nổi lên, ví dụ một loại đồ bơi mới, một phát hiện về kỹ thuật bấm giờ, một tranh cãi về quyền thi đấu, một nhóm chuyên gia hẹp có thể phản ứng trong vài tuần thay vì vài tháng. Lý do “linh hoạt hơn” mà IOC đưa ra không phải lời nói suông. Nhưng cái giá nằm ở chỗ khác: trí nhớ tổ chức. Ủy ban thường trực giữ hồ sơ, giữ người, giữ lịch sử lập luận qua nhiều năm. Khi cùng một câu hỏi quay lại lần thứ ba, người ta có thể đọc lại vì sao lần trước đã quyết định như vậy. Nhóm công tác thành lập theo nhu cầu, hoàn thành nhiệm vụ, giải tán. Câu trả lời vẫn có, nhưng đường dẫn tới câu trả lời bị xóa. Với một liên đoàn như World Aquatics, điều này tạo ra thế đứng mới. Muốn có tiếng nói, liên đoàn phải chủ động xin một ghế trong một nhóm có thời hạn, thay vì giữ một chỗ ngồi lâu năm. Đó là dịch chuyển từ quyền tham vấn thường trực sang quyền tiếp cận theo dự án. Với những liên đoàn lớn, có nhân sự và ngân sách, sự dịch chuyển này không đáng ngại. Với những liên đoàn nhỏ, nó tạo ra một rào cản mới mà trước đây không tồn tại. Cũng phải nói rằng phần giải thích trong bản tin đến từ chính bên cải tổ. “Linh hoạt hơn”, “tập trung hơn”, “nhiệm vụ rõ ràng hơn” là những lời tự mô tả, chưa được kiểm chứng độc lập. Phần dữ kiện cứng, 12 và 19, đến từ nguồn khác và đáng tin hơn. Người đọc nên cân hai loại thông tin này ở hai mức khác nhau, nhất là khi chúng cùng nằm trong một đoạn văn. Điều tôi chờ trong 6 đến 24 tháng tới rất cụ thể: ai ngồi trong các nhóm công tác, biên bản có được công bố, và liệu giai đoạn sau của “Fit for the Future” có chạm vào ủy ban y tế, chống doping hay chương trình nội dung Olympic. Ba câu trả lời đó sẽ nói rõ hơn mọi thông cáo. Làng bơi không cần một cuộc họp khẩn. Làng bơi cần biết ai sẽ là người giải thích, nếu một ngày quyền thi đấu của một vận động viên được quyết định trong một căn phòng họp kín, bởi một nhóm đã giải tán trước khi mùa giải kết thúc. Tôi không viết để kết luận, tôi viết để mở ra những cánh cửa nhỏ trong đầu bạn.