Ai Cập vô địch bóng chuyền nữ châu Phi và lần đầu giành vé dự Olympic 2028

Khi quả bóng cuối cùng chạm sàn, tôi để mắt mình ở lại phía bên kia lưới. Các cô gái Kenya đứng quây thành một vòng tròn nhỏ, tay người này đặt lên vai người kia, không ai nói với ai câu nào. Bảng điện tử đã ngừng nhấp nháy từ lâu, tỉ số 3-0 nằm im như một dấu chấm. Phía bên này lưới, Ai Cập vỡ òa. Có người ôm mặt khóc, có người đứng ngẩn ra như chưa kịp hiểu chuyện gì vừa xảy ra với bóng chuyền nữ nước mình. Tôi ngồi thêm mười lăm phút trên khán đài, đúng thói quen đã theo tôi hơn bốn thập kỷ: ở lại sau khi tất cả đã rời đi, mở cuốn sổ, ghi lại những gì không ai ghi. Trận chung kết giải vô địch bóng chuyền nữ châu Phi đã khép lại. Tấm huy chương vàng ấy, cùng tấm vé lần đầu tiên trong lịch sử đến Thế vận hội, được quyết định trong một buổi chiều mà rất ít người ngoài lục địa này kịp nhìn thấy.

Đây là giải vô địch bóng chuyền nữ châu Phi do Liên đoàn bóng chuyền châu Phi (CAVB) tổ chức, đóng vai trò vòng loại cho cả Thế vận hội lẫn Cúp thế giới. Kết quả cuối cùng: Ai Cập giành vàng, Kenya giành bạc, Cameroon giành đồng. Ba tấm vé được chia cho lục địa này trong cùng một chu kỳ. Ai Cập, với ngôi vô địch và thành tích bất bại suốt giải, giành suất trực tiếp đến Los Angeles 2028, lần đầu tiên bóng chuyền nữ Ai Cập có mặt ở đấu trường Thế vận hội. Kenya và Cameroon, với vị trí á quân và hạng ba, lấy vé dự Cúp thế giới 2027.

Thể thức tính điểm của giải cũng đáng để ý. Thắng 3-0 hoặc 3-1 được trọn ba điểm, thắng 3-2 chỉ được hai điểm. Với một giải đấu ngắn, từng điểm rơi như vậy có thể thay đổi toàn bộ bảng xếp hạng và cả số phận của một liên đoàn. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi luôn đọc thể thức trước khi đọc đội hình. Thể thức quyết định ai dám mạo hiểm, ai buộc phải an toàn. Một suất Olympic trực tiếp cho cả một châu lục nghĩa là không có chỗ cho sai lầm. Không có lượt về. Không có cơ hội thứ hai.

Phần lớn khán giả chỉ nhớ tỉ số 3-0 và kết luận đây là một trận chung kết một chiều. Tôi không đọc như vậy. Bảng điểm cá nhân do ban tổ chức công bố cho thấy Nada Ahmed Houssameldein ghi 14 điểm, trong đó có 2 pha chắn ăn điểm trực tiếp và 1 pha giao bóng ăn điểm; Mariam Metwally Mohamed Morsy góp 12 điểm. Về phía Kenya, Veronica Adhiambo Oluoch có 11 điểm với 2 pha giao bóng ăn điểm và 1 pha chắn ăn điểm, còn Elizabeth Marian Sokoiyo thêm 10 điểm.

Với bạn đọc chưa quen thuật ngữ: pha chắn ăn điểm là tình huống hàng chắn chạm bóng và bóng rơi xuống sân đối phương ngay, không cần cứu; pha giao bóng ăn điểm là quả phát bóng đi vào sân đối thủ mà không ai chạm tới. Đây là hai loại điểm không thể tranh cãi, không phụ thuộc vào sai số của trọng tài hay may mắn của một pha bóng đập.

Điều đáng nói là Kenya vẫn tạo ra 21 điểm từ hai tay đập chủ lực của mình trong một trận thua trắng ba set. Những điểm số đó nói lên rằng Ai Cập không thắng bằng cách bóp nghẹt hoàn toàn đối thủ. Họ thắng bằng cách khiến 21 điểm kia trở nên vô nghĩa trong tổng thể. Trong bóng chuyền, một tay đập ghi 11 điểm mà đội vẫn thua 0-3 thường là dấu hiệu của hai thứ: hàng chắn đối phương đọc được nhịp, và hệ thống nhận bóng của đội đó không đủ ổn định để biến từng điểm lẻ thành chuỗi điểm liên tiếp.

Ở phía Ai Cập, việc Nada và Mariam chia nhau 26 điểm cho thấy một thứ tôi luôn tìm kiếm khi xem một đội bóng chuyền nữ: sự phân bổ đều. Một đội chỉ có một mũi tấn công sẽ bị đọc bài sau hai set. Một đội có hai mũi, cộng thêm một hàng chắn biết ăn điểm, sẽ đi xa hơn ở những giải loại trực tiếp, nơi đối thủ được chuẩn bị kỹ và không trận nào là dễ. Ai Cập đã bất bại suốt giải. Không phải vì họ có một ngôi sao lớn hơn tất cả, mà vì họ có hai người gánh được điểm ở những thời điểm khác nhau.

Có một chi tiết ít được nhắc. Ở các giải châu lục có suất Olympic trực tiếp, đội vô địch thường bước vào trận chung kết với tâm lý nặng hơn đội cửa dưới, bởi thứ họ có thể mất lớn hơn nhiều so với thứ họ có thể được. Ai Cập đã chơi trận chung kết như thể họ không còn gì để mất, chứ không phải như thể họ đang giữ một tấm vé. Đó là điều tôi ghi vào sổ, gạch chân hai lần.

Về phía Kenya, tôi muốn nói thẳng: họ thua. Thua trắng ba set trong một trận chung kết là nỗi đau không cần tô vẽ. Đừng biến thất bại thành một bài học đẹp đẽ trước khi nó kịp đau. Nhưng tôi cũng từ chối gọi họ là những kẻ thất bại của cả chu kỳ này. Tấm huy chương bạc mang về suất dự Cúp thế giới 2027, thứ có giá trị hơn nhiều so với một trận thắng danh dự. Ký ức tập thể chỉ lưu lại trận chung kết; tiền và suất thi đấu lại được quyết định ở cả một chu kỳ.

Có một tiếng vọng mà tôi luôn nghe thấy ở những giải đấu ít được truyền hình: tiếng vọng của sân không người. Sau lễ trao giải, khi khán đài đã vãn, tôi đi một vòng quanh sàn đấu. Một nhân viên kỹ thuật gấp lưới. Một người quét những mẩu băng dính màu mà các đội dán trên cổ tay. Không ai quay cảnh đó. Nhưng bóng chuyền châu Phi được dựng lên từ những buổi chiều như thế, lặp đi lặp lại nhiều năm liền, không có ai vỗ tay.

Điểm mù nằm ở chỗ này. Chúng ta sẽ nhớ Ai Cập với câu chuyện về lần đầu tiên dự Olympic, một câu chuyện đẹp, trọn vẹn, dễ kể, dễ lan. Chúng ta sẽ quên rằng cả một châu lục chỉ có một suất trực tiếp. Bóng chuyền nữ châu Phi không thiếu tay đập. Họ thiếu sân đấu, thiếu giải quốc gia đủ dài, thiếu tiền để giữ cầu thủ ở lại trong nước. Một tấm huy chương vàng không lấp được khoảng cách đó. Nó mở ra một cánh cửa. Và phía sau cánh cửa ấy là một đấu trường nơi các đội châu Âu, châu Mỹ đến với hàng chục trận đấu chất lượng cao mỗi năm, còn các cô gái châu Phi đến với một giải châu lục và vài trận giao hữu. Những chiến binh thất trận của buổi chiều nay sẽ trở lại. Họ sẽ trở lại với cùng một hệ thống, trừ khi ai đó đầu tư.

Khán đài trống vắng, nhưng tôi vẫn nghe hàng vạn trái tim đang đếm nhịp. Tấm vé Los Angeles 2028 chỉ là tờ giấy ghi tên một đội bóng vào danh sách những người phải chứng minh mình xứng đáng. Còn ở phía Kenya, giữa đống tro tàn của một trận thua, tôi gieo xuống hạt giống chữa lành, không phải để an ủi, mà để nhắc rằng chu kỳ sau đã bắt đầu đếm từ buổi chiều nay.