Ultimate Championship tại Budapest: World Athletics tự làm nhà tổ chức và bài toán chưa có đáp án

Phần sân trong của sân vận động Budapest sẽ được sơn đen tuyền. Một tấm thảm đỏ trải dọc lối vận động viên bước ra. Không bục huy chương, không ba bậc cao thấp, không một tấm kim loại nào để treo lên cổ. Chỉ một chiếc cúp duy nhất và 10 triệu USD tiền thưởng, chia cho những người nhanh nhất, khỏe nhất và liều lĩnh nhất của làng điền kinh thế giới trong ba ngày giữa tháng Chín.

Tôi đã ngồi rất lâu trước hình ảnh đó. Chín năm theo dõi điền kinh và bóng đá nữ, tôi học được rằng những chi tiết nhỏ nhất thường nói thật nhất. Một tấm thảm đỏ không phải chuyện thẩm mỹ, nó là tuyên ngôn. Khi ai đó trải thảm cho vận động viên, người ta đang nói với họ rằng: các bạn là nhân vật của câu chuyện, chứ không thuần túy là những người chạy.

Bối cảnh

World Athletics Ultimate Championship là giải đấu mới, tổ chức hai năm một lần, lần đầu diễn ra tại Budapest từ ngày 11 đến 13 tháng 9, truyền hình trực tiếp trên BBC. Đây là sản phẩm do chính World Athletics đứng ra bảo trợ tài chính, chứ không phải một nhà đầu tư tư nhân nào. Thể thức gồm một cúp duy nhất, không huy chương, tiền thưởng được công bố ở mức cao nhất từng có cho một giải điền kinh. Noah Lyles tham gia với vai trò người dẫn chương trình. Armand Duplantis hát trước khi thi đấu và nói về việc nhắm tới một kỷ lục thế giới khác.

Lý do ra đời được ban tổ chức nêu rõ: đây là mùa giải đầu tiên kể từ sau đại dịch không kết thúc bằng Thế vận hội hay Giải vô địch thế giới. Nói cách khác, giải này lấp một khoảng trống trên lịch thi đấu, chứ không phải để đáp ứng một nhu cầu đã có sẵn. Sự khác biệt đó nghe có vẻ nhỏ, nhưng nó quyết định gần như toàn bộ cách đánh giá về sau.

Phân tích

Điều đầu tiên cần nhìn thẳng: giải không có tiêu chuẩn dự tuyển, cũng không có cơ chế xếp hạng nào được công bố. Vào giải bằng lời mời. Chi tiết này mang tính hành chính, nhưng hệ quả của nó là dịch chuyển quyền lực. Khi không có chuẩn, vận động viên không thể tự giành vé, họ chỉ có thể được chọn. Toàn bộ đòn bẩy nằm trong tay cơ quan quản lý, và mọi tranh cãi về suất mời sau này sẽ rất khó có căn cứ để phản biện.

Thứ hai, vị trí của giải trong hệ thống thi đấu. Nó nằm ngoài nhóm giải vô địch cấp một, vì không có huy chương, tức không có thứ bậc mang tính biểu tượng. Nó cũng không thuộc Diamond League, không tính điểm vòng loại. Nó ngồi ở một ô hoàn toàn mới: giải mời do chính cơ quan quản lý sở hữu, thiết kế để lên sóng.

Thứ ba, con số 10 triệu USD. Đây là con số dễ bị đọc sai nhất trong toàn bộ thông báo. Cần quy chiếu nó theo ngày và theo đầu vận động viên: ba ngày thi đấu, số nội dung giới hạn. Nếu chương trình chỉ có vài chục suất, mức chi bình quân mỗi người sẽ vượt xa mọi giải điền kinh hiện có. Nhưng cấu trúc thưởng theo từng nội dung, từng vị trí, cùng độ sâu chương trình thi đấu, đều chưa được công bố. Nhìn vào con số tổng, ta mới biết được một phần.

Thứ tư, rủi ro tài chính đã đổi chủ. Grand Slam Track, giải của khu vực tư nhân, từng thử làm điều tương tự và đã dừng lại vì vấn đề tài chính. Khi một cơ quan quản lý tự đứng ra bảo trợ, khoản lỗ không rơi vào một nhà đầu tư cá nhân. Nó rơi vào bảng cân đối của cả nền điền kinh, nghĩa là vào các chương trình phát triển và cơ sở. Đó là kênh truyền dẫn ít nhìn thấy nhất và đau nhất.

Thứ năm, thời điểm tổ chức. Giữa tháng Chín nằm ở rìa cuối của đỉnh phong độ ngoài trời. Muốn đạt đỉnh ở đó, vận động viên phải kéo dài chu kỳ thêm bốn đến sáu tuần. Với nhảy sào, điều này khả thi, vì kỹ thuật đi trước thể lực đỉnh cao. Với chạy nước rút, chi phí thể lực của một khối thi đấu cuối mùa tăng rất mạnh. Việc ban tổ chức đặt Duplantis vào tâm điểm kỷ lục và để một chân chạy nước rút làm người dẫn là một lựa chọn có logic riêng: phần kỹ thuật gánh kỷ lục, phần cá tính gánh sóng truyền hình.

Thứ sáu, cấu trúc động lực thi đấu. Huy chương mang giá trị phi tiền tệ: tiền thưởng của liên đoàn, chế độ đãi ngộ quốc gia, và chỗ đứng trong lịch sử. Thay huy chương bằng cúp và tiền mặt là thay giá trị biểu tượng bằng giá trị thương mại. Hệ quả hành vi khá rõ: vận động viên sẽ liều hơn ở những lần chạm mức cao, nhưng thận trọng hơn ở các cuộc đua chiến thuật.

Góc nhìn phản trực giác

Điểm phản trực giác nằm ở đây: Ultimate Championship được giới thiệu như một sản phẩm đổi mới, nhưng dấu vết của nó là một sản phẩm phản ứng. Nó tồn tại vì lịch thi đấu trống, chứ không vì thị trường đòi. Một giải lấp khoảng trống phải tự tạo nhu cầu thay vì thừa hưởng nhu cầu, và đó là mức khó cao hơn hẳn.

Thứ hai, đây là lúc World Athletics chuyển từ người quản lý sang người bán hàng. Một cơ quan quản lý tự vận hành một sản phẩm thương mại sẽ đặt mình vào thế cạnh tranh với chính các đối tác của Diamond League. Điều đó không sai luật, nhưng nó đặt ra một câu hỏi về ranh giới giữa điều hành và kinh doanh.

Thứ ba, nhịp hai năm một lần là ẩn số lớn nhất. Nếu các kỳ tiếp theo rơi vào năm Thế vận hội, quỹ vận động viên sẽ vơi đi đáng kể. Nếu để cách bốn năm cho khỏi trùng, thương hiệu mất tính liền mạch. Cả hai nhánh đều có giá của nó.

Thứ tư, một thể thức mới đồng nghĩa rủi ro mới về công nhận kỷ lục. Nếu giải được vận hành như một sự kiện đặc biệt thay vì một cuộc thi được công nhận đầy đủ, mọi thành tích lập tại đây có thể không được phê chuẩn. Khi mục tiêu truyền thông là kỷ lục thế giới, đây là điểm không thể để mờ.

Và một khoảng trống tôi không thể bỏ qua: độ sâu chương trình thi đấu, trong đó có tỷ trọng nội dung nữ, chưa được công bố. Điền kinh không cần ai cứu, chỉ cần ai đó chịu ngồi xuống lắng nghe. Lắng nghe ở đây, trước hết, nghĩa là nói rõ con số.

Kết

Khoảng lặng không phải để dừng lại, mà để nghe rõ hơn nhịp chân trên đường chạy. Điền kinh đang thử một cách nói mới với chính khán giả của mình, và ba ngày ở Budapest sẽ trả lời một câu hỏi lớn hơn mọi tấm kỷ lục: liệu môn thể thao này có thể tự mua vé cho chính mình, hay vẫn cần một tấm huy chương để làm điểm tựa?