Hoàng đế không mặc quần áo: Ceferin, Infantino và thương vụ bán 20% tương lai bóng đá

Copenhagen, ngày 29 tháng 9

Ngoài kia, ở Langelinie, bức tượng Nàng Tiên Cá nhỏ vẫn ngồi im trên tảng đá, lưng quay vào bờ, nhìn ra mặt nước xám. Cách đó vài cây số, trong hội trường của Đại hội đồng Hiệp hội các Câu lạc bộ châu Âu, hàng ghế kín người. Mỗi người ngồi đó đại diện cho một phòng họp có thể ký hoặc không ký một văn bản trị giá hàng trăm triệu euro. Aleksander Ceferin bước lên bục.

Ông không mở đầu bằng doanh thu bản quyền, bằng lịch thi đấu, bằng số trận. Ông kể một câu chuyện cổ tích.

"Gần 200 năm trước, có một người viết nên The Emperor's New Clothes," Ceferin nói. "Chúng ta đều biết câu chuyện. Một vị hoàng đế được thuyết phục rằng mình đang mặc bộ y phục lộng lẫy, bộ y phục mà người ta bảo rằng chỉ kẻ ngu ngốc hay bất tài mới không nhìn thấy. Cả triều đình gật gù theo, cho đến khi một đứa trẻ nói to điều ai cũng thấy. Hoàng đế không mặc quần áo."

Ba câu sau đó, ông gọi tên Gianni Infantino mà không cần gọi tên: FIFA Forward Enterprise. Một công ty con do FIFA kiểm soát, nắm quyền thương mại của World Cup nam, World Cup nữ và Club World Cup, chào bán cho nhà đầu tư tư nhân tối đa 20% cổ phần. Một dự án đã bị khai tử sau làn sóng phản đối, nhưng được đóng khung bằng ba chữ: phát triển, dân chủ hóa, tham vấn. Trong đúng đoạn văn Ceferin trích dẫn, ba chữ ấy xuất hiện bốn lần.

Con số 20% nghe nhỏ. Phía sau nó là 211 hiệp hội thành viên, là bốn năm một chu kỳ World Cup, là một tấm hợp đồng có thể dài hơn toàn bộ sự nghiệp của bất kỳ ai ngồi trong hội trường hôm đó.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các kỳ đại hội của tôi suốt 23 năm qua, tôi học được một điều: những quyết định lớn nhất của bóng đá thế giới chưa bao giờ được đưa ra trên sân cỏ, và chúng luôn được phát biểu bằng ngôn ngữ của lòng tốt. Mỗi con số là một nhịp thở; mỗi nhịp thở có thể trở thành một bài thơ. Nhưng nhịp thở của một bảng cân đối kế toán thì không thở giống nhịp thở của một khán đài.

Một công ty con, một chữ ký, và 211 lá phiếu

Cần nói rõ cấu trúc của thứ đã suýt được ký.

FIFA Forward Enterprise, theo cách FIFA trình bày, là một pháp nhân thương mại do FIFA sở hữu, được lập ra để nắm giữ quyền khai thác thương mại của các giải đấu lớn nhất trong hệ thống FIFA: World Cup nam, World Cup nữ và Club World Cup. Nhà đầu tư tư nhân được phép mua tối đa 20% cổ phần của pháp nhân ấy. FIFA vẫn giữ 80% và giữ quyền kiểm soát.

Cách lập luận ấy nghe rất quen. Nó giống hệt cách một chủ tịch câu lạc bộ nói với cổ động viên của mình rằng bán đi một phần quyền truyền hình không phải là bán đi câu lạc bộ, vì chúng ta vẫn giữ đa số phiếu.

Nhưng quyền thương mại không phải một mảnh đất bỏ hoang chờ ai đó đến xây. Nó là hợp đồng. Nó có thời hạn. Nếu thời hạn là 25 năm, 30 năm hay 50 năm, thì tỷ lệ 20% không còn là 20% của một lần. Nó là 20% của mọi lần, trong suốt quãng đời làm việc của một người.

Hãy lấy một ví dụ mà tôi theo dõi sát nhất, vì tôi sống ở Barcelona và đã ngồi nhiều buổi họp báo về nó. Tháng 8 năm 2026, La Liga ký với quỹ CVC một thỏa thuận trị giá 2,7 tỷ euro, đổi lấy 10% doanh thu của giải trong 50 năm. Real Madrid và Barcelona từ chối, đưa nhau ra tòa, và Chủ tịch Florentino Pérez nói một câu mà tôi đã ghi vào sổ tay: các câu lạc bộ đang bán đi 50 năm bản quyền để lấy tiền tiêu trong ba năm.

Con số 2,7 tỷ euro ấy là thật. Con số 50 năm ấy cũng là thật. Và cái cách nó được bán cho các câu lạc bộ cũng là thật: mỗi chủ tịch được cho thấy một khoản tiền mặt ngay hôm nay, và một dòng chữ in nhỏ ở thì tương lai.

Điều tương tự đã diễn ra ở Serie A, ở Ligue 1 với những cấu trúc đầu tư tương tự. Trong mùa hè vừa rồi, khi ngồi nghe các cuộc đàm phán quanh quỹ lương và điều khoản phá vỡ hợp đồng của vài câu lạc bộ tầm trung ở La Liga, tôi nhận ra một điều: các câu lạc bộ không thiếu tiền. Họ thiếu thời gian. Họ cần tiền trước ngày 30 tháng 6, trước hạn nộp báo cáo tài chính, trước khi Ủy ban kiểm soát tài chính gõ cửa. Và chính xác vì thế, họ bán đi phần tài sản duy nhất còn tăng giá, để trả cho phần tài sản đang giảm giá.

FIFA cũng vậy. Chỉ khác là ở quy mô của 211 quốc gia.

Cần đặt cạnh nhau hai con số. Chương trình FIFA Forward giai đoạn 2026–2026 dành cho mỗi hiệp hội thành viên tối đa 6 triệu USD trong suốt chu kỳ bốn năm. Đó là con số được công bố, được kiểm toán, được in trong báo cáo thường niên của FIFA. Sáu triệu USD cho bốn năm, cho một nền bóng đá quốc gia, nghĩa là trung bình 1,5 triệu USD một năm — đủ để trả lương cho một đội ngũ điều hành nhỏ, đủ để mở vài lớp huấn luyện, đủ để thuê một sân tập.

Khi một hiệp hội có ngân sách hoạt động phụ thuộc vào con số ấy, lá phiếu của họ trong một cuộc "tham vấn dân chủ" không còn là một lá phiếu tự do theo nghĩa mà chúng ta thường tưởng. Nó là một lá phiếu được tính bằng khả năng trả lương cho nhân viên văn phòng vào tháng sau.

Ceferin gọi cái đó là "fait accompli đặt trước mặt các hiệp hội quốc gia". Đó là một cụm từ pháp lý rất chính xác. Người ta chỉ dùng nó khi văn bản đã in xong trước khi cuộc họp bắt đầu.

20% ấy thực chất là gì

Tôi muốn dừng ở đây một lát, vì đây là chỗ tôi hiểu rõ nhất với tư cách một người ngồi ở Tây Ban Nha suốt những năm qua.

Quyền thương mại của World Cup không giống quyền thương mại của một giải vô địch quốc gia. Nó là một thứ độc quyền tự nhiên. Không có World Cup thứ hai để so sánh giá. Không có nhà cung cấp thay thế. Nếu bạn là một hãng nước giải khát, một ngân hàng, một hãng điện thoại, và bạn muốn xuất hiện trong bốn tuần lễ mà cả hành tinh cùng nhìn về một hướng, bạn không có lựa chọn nào khác ngoài việc trả giá cho thứ mà chỉ một tổ chức trên đời này có quyền bán.

Khi một tài sản không có hàng thay thế, người mua không mặc cả về mức giá. Họ mặc cả về thời gian. Và chính thời gian là thứ không ai nói ra trong các cuộc họp báo.

Tôi đã từng nghe một nhà đàm phán bản quyền nói với tôi, trong một quán cà phê gần Camp Nou, một câu tôi không quên: "Chúng tôi không mua giải đấu. Chúng tôi mua ký ức của ba thế hệ." Ký ức ấy không được định giá theo năm tài chính. Nó được định giá theo thế hệ — 25 năm là một thế hệ, 50 năm là hai thế hệ. Một nhà đầu tư mua quyền thương mại World Cup trong 50 năm không mua một giải đấu. Họ mua tuổi thơ của những đứa trẻ chưa được sinh ra.

Và đây là điểm mà tôi cho là cốt lõi nhất của toàn bộ câu chuyện này:

Khi một tổ chức bán trước quyền thương mại của các giải đấu tương lai, họ không bán tài sản của mình. Họ bán tiền của những người sẽ ngồi vào vị trí lãnh đạo sau họ. Vị chủ tịch ký hợp đồng 50 năm sẽ không còn ở đó khi hợp đồng hết hạn. Người chịu hậu quả là người kế nhiệm, và trên hết là các hiệp hội thành viên — những người sẽ phải giải thích với một huấn luyện viên ở vùng nông thôn rằng năm nay ngân sách đào tạo trẻ bị cắt, vì 20% đã được bán từ rất lâu trước đó.

Ở chợ chuyển nhượng, mọi mảnh ghép đều tin rằng mình là mảnh còn thiếu. Đó là bản chất của thị trường. Nhưng có một loại thương vụ khác hẳn: không phải mua một cầu thủ đá cánh trái, mà mua quyền thu tiền từ mọi trận đấu diễn ra trong nửa thế kỷ tới. Loại thương vụ đó không có ngày đóng cửa. Nó có một cái bẫy duy nhất: không ai đọc hết các phụ lục.

Tôi tự hỏi, nếu FIFA Forward Enterprise được trình bày dưới dạng một bản báo cáo tài chính thuần túy, không có các từ "phát triển", "dân chủ hóa", "tham vấn", thì bao nhiêu hiệp hội thành viên sẽ bỏ phiếu thuận?

Đó là lý do vì sao ngôn ngữ, chứ không phải con số, mới là thứ Ceferin đánh vào.

Ba chữ được sử dụng như ba tấm màn

Tôi đã dành một ngày để đọc lại băng ghi âm các phát biểu xung quanh dự án này, và tôi đếm được một điều đáng chú ý: ba từ then chốt — phát triển, dân chủ hóa, tham vấn — xuất hiện với mật độ dày đặc nhất ở đúng những đoạn văn không có số liệu nào.

Đây là một quy tắc tôi rút ra từ chính nghề của mình, sau cú sốc mà tôi luôn nhớ mỗi khi cầm bút.

Tháng 1 năm 2026, tôi được cử về Madrid phủ sóng trận tứ kết Copa del Rey giữa Leganés và Real Madrid. Leganés, đội bóng của một thị trấn công nhân, thắng 2-1 ngay tại Butarque. Tôi viết về họ bằng hình ảnh "sự kiên nhẫn của những người thợ lúc rạng đông". Một nhà báo kỳ cựu gọi ngay cho tôi và nói thẳng: văn hoa, thiếu chính xác. Tôi mất hai tuần trằn trọc, xem lại băng ghi hình, và tự đặt ra một luật cho chính mình: trước mỗi câu văn bay bổng phải có ít nhất một con số chống lưng. Cú địa chấn Leganés dạy tôi: phép màu cũng cần một tấm bản đồ.

Áp dụng luật ấy vào đây, tôi thấy rõ vấn đề. "Phát triển" là một từ cần một con số đi kèm — bao nhiêu triệu USD, cho bao nhiêu hiệp hội, trong bao nhiêu năm. "Dân chủ hóa" cần một con số khác — bao nhiêu phiếu, ai kiểm phiếu, tiêu chí nào. "Tham vấn" cần con số minh bạch nhất trong cả ba — thời điểm gửi tài liệu cho các hiệp hội, và thời điểm thu phiếu.

Khi thiếu ba con số đó, ba từ kia trở thành ba tấm màn. Và sau tấm màn, luôn có một chữ ký.

Ceferin đã dựng lại điều này bằng một phép so sánh mà tôi cho là phần sắc nhất trong bài phát biểu của ông. Ông yêu cầu các giám đốc câu lạc bộ tưởng tượng: một quan chức cấp cao của họ bí mật đàm phán để bán quyền kiểm soát "viên ngọc trên vương miện" của câu lạc bộ, không cho hội đồng quản trị biết, không cho cầu thủ biết, không cho cổ động viên biết, và khi họ phát hiện ra thì thương vụ đã gần xong.

"Hội đồng quản trị của các bạn sẽ làm gì?" ông hỏi.

Không ai trả lời. Vì câu trả lời quá rõ. Ở bất kỳ câu lạc bộ nào, việc đó được gọi là vi phạm nghĩa vụ trung thực, và nó kết thúc bằng một cuộc họp hội đồng quản trị khẩn cấp, một tuyên bố sa thải, và có thể là một vụ kiện.

Nhưng khi làm ở quy mô liên đoàn, cùng hành vi ấy lại được gọi bằng ba chữ đẹp đẽ.

Tôi không thích dùng ngôn ngữ nặng nề. Trong suốt sự nghiệp của mình, tôi đã loại bỏ khỏi văn phong những từ như "trận chiến", "hủy diệt", "chinh phục", vì tôi từng ngồi ở sân Parken tháng 6 năm 2026, phút 43, khi Christian Eriksen đổ gục và cả một đội bóng đứng vòng quanh đồng đội mình thành một bức tường người. Đêm đó tôi viết xong bài chỉ với một ý: sự sống đứng trên mọi hệ thống. Kể từ đó, tôi chọn từ như thể mỗi từ là dòng cuối cùng của một cuộc đời.

Vậy nên tôi chỉ nói điều này: một nền quản trị không thể mượn từ ngữ của nền dân chủ để che chắn cho một cấu trúc không có cơ chế phản biện. Nếu 211 hiệp hội không có quyền truy cập tài liệu độc lập, không có quyền thẩm vấn bên mua, không có quyền yêu cầu định giá của một bên thứ ba, thì cái được gọi là tham vấn chỉ là một cuộc họp báo có ghi biên bản.

Điều đứa trẻ nhìn thấy

Trong câu chuyện của Andersen, người phát ngôn cuối cùng không phải vị quan, không phải nhà vua, không phải kẻ buôn vải. Đó là một đứa trẻ — người duy nhất chưa được dạy phải nhìn thấy thứ không tồn tại.

Trong bóng đá, đứa trẻ ấy không ngồi trong hội trường. Nó ngồi ở tầng ba của một khán đài, tay cầm một tờ vé mua bằng tiền tiết kiệm của bố mẹ.

Tôi sẽ kể một chuyện mà tôi chưa từng kể trong một bài phân tích nào.

Năm 2026, khi các sân cỏ châu Âu đóng cửa, tôi rơi vào khủng hoảng vì mất đi tiếng ồn khán đài. Tôi khởi động chuỗi podcast "Tiếng nói từ khán đài trống", phỏng vấn bảo vệ sân, người bán xúc xích, nhân viên dọn vệ sinh, phát thanh viên. Người bảo vệ 58 tuổi của Camp Nou khóc khi kể: "Cháu có biết cảnh đèn sáng hết mà không có một bóng người là như thế nào không?" Chuỗi podcast 24 tập đó vượt 500.000 lượt nghe. Khi khán đài trống, tôi hiểu tiếng nói không bắt đầu từ loa, mà từ trái tim.

Con người ấy, người đứng trong hành lang lúc 2 giờ sáng kiểm tra từng cửa thoát hiểm, không nằm trong bất kỳ bảng cân đối nào của FIFA Forward Enterprise. Người bán xúc xích ở cổng số 7 không nằm trong bất kỳ phụ lục hợp đồng nào. Và đứa trẻ mua tờ vé đầu tiên trong đời cũng không.

Nếu 20% quyền thương mại của World Cup thuộc về một quỹ đầu tư, thì mục tiêu số một của quỹ ấy không phải là làm cho World Cup hay hơn. Mục tiêu của nó là làm cho dòng tiền đều hơn. Hai mục tiêu đó không đối lập tuyệt đối, nhưng chúng không bao giờ trùng khít. Có những năm, để dòng tiền đều, người ta phải giữ một đội bóng nhỏ ở lại giải đấu lớn hơn là để một đội bóng lớn bị loại. Có những năm, để dòng tiền đều, khán đài phải được lấp đầy bằng những tấm vé đắt hơn.

Họ không chạy vì một ngôi sao, họ chạy vì nơi để ôm nhau sau vạch đích. Câu ấy tôi đã viết cách đây nhiều năm về một vòng tròn đội bóng hạng trung, và tôi vẫn tin nó đúng nhất vào những ngày như thế này. Bóng đá không vận hành bằng cổ phiếu. Nó vận hành bằng một thứ khó định giá hơn: cảm giác rằng tôi thuộc về một chỗ nào đó, và chỗ đó sẽ còn ở đó khi tôi quay lại.

Một thương vụ bán quyền thương mại trong 50 năm không đe dọa trận đấu diễn ra vào Chủ nhật này. Nó đe dọa cảm giác thuộc về ấy.

Chiếc gương phía sau bục phát biểu

Đây là phần tôi buộc phải viết, dù nó làm tôi khó chịu.

Bài phát biểu của Ceferin đúng về mặt tu từ. Nhưng một bài phát biểu đúng về tu từ không tự động đúng về mặt cấu trúc.

Liên đoàn Bóng đá châu Âu mà ông lãnh đạo cũng đã nhiều lần tìm cách huy động vốn tư nhân cho các giải đấu cấp câu lạc bộ của mình, cũng đã lập ra các pháp nhân thương mại để khai thác bản quyền, cũng đã tự quyết những thay đổi lớn về thể thức — từ việc mở rộng số đội dự giải vô địch châu Âu đến việc định hình một lịch thi đấu dày đặc hơn cho các câu lạc bộ lớn. Những thay đổi ấy được thông qua trong các phòng họp mà cổ động viên không có ghế.

Tôi không nói điều này để bênh FIFA. Tôi nói điều này vì một lý do khác: cả hai tổ chức đang tranh nhau quyền đại diện cho cùng một thứ, và cả hai đều có chung một điểm mù — họ tin rằng thứ họ đang quản lý là quyền thương mại, trong khi thật ra thứ họ đang quản lý là ký ức của người khác.

Cuộc tranh luận giữa UEFA và FIFA về dự án này, nếu nhìn từ góc độ dữ liệu, có một điểm trống đáng chú ý. Không bên nào công bố một con số then chốt: cơ chế bảo vệ quyền lợi của các hiệp hội thành viên trong 20 năm tiếp theo. Bên FIFA nói về tiền cho phát triển. Bên UEFA nói về việc bán tương lai. Nhưng không ai trình bày một mô hình trong đó 211 hiệp hội có quyền phủ quyết việc bán lại phần cổ phần ấy cho một bên thứ ba.

Đó là cửa hậu lớn nhất. Cổ phần có thể chuyển tay. Quyền kiểm soát có thể mất dần. Một quỹ đầu tư mua 20% hôm nay không cam kết giữ nó 20 năm. Và trong hầu hết các cuộc chuyển nhượng vốn, người ta không bán cổ phần để giữ cổ phần. Người ta bán để bán lại.

Nếu tôi có ba giờ ở Copenhagen trong ngày hôm đó, tôi sẽ chỉ hỏi một câu duy nhất, cho cả hai bên: ai có quyền mua lại 20% ấy, ở mức giá nào, và theo cơ chế nào?

Sự im lặng trước câu hỏi đó quan trọng hơn mọi lời chỉ trích.

Và có một điều nữa về dân chủ trong bóng đá mà tôi luôn giữ trong lòng: một phiếu cho mỗi hiệp hội là một cấu trúc hợp lý về mặt hành chính, nhưng nó không tạo ra một cộng đồng tự trị nếu các hiệp hội thành viên không được tiếp cận thông tin độc lập. Bỏ phiếu mà không có dữ liệu là một nghi thức, không phải một quyết định. Tôi vẫn luôn nhắc các phóng viên trẻ trong nhóm của mình điều này: trước khi tranh luận về một chữ ký, hãy tìm ra con số. Và nếu không có con số nào, hãy nói to rằng không có con số nào.

Đứa trẻ năm 2026

World Cup 2026 có 48 đội và 104 trận. Đó là những con số có thật, đã được công bố, đã được in trên lịch. Chúng không phải là thứ gây tranh cãi.

Điều đáng hỏi là ai sẽ là người được nhìn thấy những trận đấu ấy, từ chỗ nào, và trả bao nhiêu.

Tôi không ban cho trận đấu một giọng nói; tôi chỉ mở cửa để nó tự cất lời. Và trận đấu, khi được hỏi về chuyện này, luôn trả lời bằng một hình ảnh rất giản dị: một đứa trẻ ngồi trên vai bố, nhìn xuống mặt cỏ, hét lên vì một bàn thắng mà sau này nó sẽ kể lại cho con mình.

Nếu có một cơ chế bảo vệ nào đáng được đưa vào mọi hợp đồng thương mại của bóng đá trong 25 năm tới, tôi nghĩ đó là một điều khoản về đứa trẻ ấy — một điều khoản yêu cầu rằng mọi thay đổi cấu trúc phải trả lời được câu hỏi: nó làm cho tờ vé đầu tiên trong đời trở nên dễ mua hơn hay khó mua hơn. Đó là câu hỏi tôi sẽ tiếp tục mang vào mỗi buổi họp báo mùa giải này.

Hoàng đế, trong truyện của Andersen, sau khi bị một đứa trẻ nói to sự thật, vẫn đi tiếp trong đám rước. Ông không dừng lại. Đám đông vẫn im. Chỉ có đứa trẻ là người duy nhất đã nói ra điều mình thấy. Câu chuyện cổ tích kết thúc ở đó, không phải vì sự việc đã kết thúc, mà vì người kể chuyện biết rằng nếu kể tiếp thì phải kể về 211 hiệp hội, về những phụ lục hợp đồng, về những cuộc họp lúc 2 giờ sáng.

Và đó là lý do trong bóng đá, chúng ta luôn cần nhiều hơn một đứa trẻ.